???? ???? ????? ??????? ????

رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان فی تعبیروتفسیر القرآن تفسیری به لهجه فارسی تاثیر ابوالفتوح رازی (متوفای ۵۵۶ق) از متکلمان و محدثان امامیه در قرن ششم هجری قمری. این تعبیر، مشمول تک تک قرآن بوده و بعد ها متفاوت آیه‌ها آیتم نظارت قرار گرفته میباشد. این کتاب که مشهور‌ترین تاثیر ابوالفتوح رازی میباشد، یکی مصادر قدیمی تفسیری شیعه برای مفسران بعد از خویش به شمار مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌رود.

درباره مؤلف
دانش تعبیر و تفسیر
تفسیرهای اساسی
شیعی تعبیروتفسیر ابو الجارود • تعبیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تعبیر و تفسیر التبیان • تعبیر و تفسیر مجمع البیان • تعبیر و تفسیر الصافی • تعبیر و تفسیر المیزان
سنی تعبیر جامع البيان (طبری) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تعبیروتفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تعبیروتفسیر جلالین آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد (سیوطی)
تمایل‌های تفسیری
تعبیروتفسیر تطبیقی • تعبیر و تفسیر علمی • تعبیر و تفسیر عصری • تعبیروتفسیر تاریخی • تعبیر و تفسیر فلسفی • تعبیروتفسیر کلامی • تعبیر عرفانی • تعبیر ادبی • تعبیر دینی
نحوه‌های تفسیری
تعبیروتفسیر قرآن به قرآن • تعبیروتفسیر روایی • تعبیر اجتهادی
طریق‌های کتابت تعبیر و تفسیر
تعبیروتفسیر ترتیبی • تعبیر و تفسیر موضوعی
اصطلاحات دانش تعبیر و تفسیر
لوازم نزول • ناسخ و منسوخ • سفت و متشابه • معجزه قرآن • جری و تطابق • مکی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد و مدنی

نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ابوالفتوح رازی
ابوالفتوح رازی از مفسران و محدثان شیعه در قرن ششم هجری قمری میباشد. نسب او به بستگان خزاعه می رسد و جد اعلای وی، نافع بن بدیل بن ورقاء خزاعی صحابی رسول(ص) میباشد. ابوالفتوح از شاگردان زمخشری و از اساتید ابن شهر آشوب و ابن حمزه طوسی بود. وی در نصفه دوم قرن ششم قمری وفات نمود و در صحن حمزة بن موسی الکاظم (ع) و در مجاورت حضرت عبدالعظیم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.

معرفی کلی
این کتاب، اولی تعبیروتفسیر بی نقص شیعی فارسی میباشد که کلیه سوره‌های قرآن را در برمی‌گیرد. به اسم کتاب، در خویش تعبیروتفسیر اشاره‌ای نشده و در کتاب ها روضه خوان منتجب الدین رازی و ابن شهر آشوب با اسم «روض الجنان و روح الجنان» آمده میباشد.[۱] [۲] ابن شهر آشوب در کتاب دیگر خویش از این کتاب با تیتر «روح الجنان» خاطر می‌نماید.[۳]ابوالحسن شعرانی هم اسم کتاب را رَوحُ الجِنان و رُوح الجَنان مى‌داند. [۴]

علت تألیف
سازه بر آنچه خویش مؤلف در پیشگفتار تعبیروتفسیر آورده میباشد به پبشنهاد جماعتی از دوستان و بزرگان و اهل دانش و تدین مطابق تألیف تفسیری دربرگیرنده تمامی مفاد، آن را اجابت نموده است. و لهجه فارسی را گزینش کرده، زیرا طالبان آن بیشتر و فواید آن عام‌خیس بود.

مدل کتابت و تهیه و تنظیم
مؤلف، بعداز بیان پیشگفتار‌ای کوتاه و بحثی به معنی تعبیر و تأویل، به تعبیر و تفسیر آیه ها سوره‌ها به ترتیب از سوره ستایش تا ناس پرداخته و لفظ به لفظ آن را ترجمه نموده است.

بعد از آن به گستردن لغت ها و بعدها متعدد ادبی، روایی، تاریخی، دینی، کلامی و اخلاقی نشانه‌ها پرداخته و از اقوال مفسرین، صحابه و تابعان هم سوای هیچ اظهار نظری نقل می‌نماید.

با دقت به روش عقلی و نقلی مفسر در نشانه‌ها، تعبیر و تفسیر او در زمره تعبیر اجتهادی به شمار می آید.[۵]

تعداد جلدها
تعبیر و تفسیر ابوالفتوح مطابق تقسیم‌بندی مؤلف و تصریح برخی مانند منتجب الدین رازی[۶] و عبدالجلیل قزوینی[۷] و واقعه تمامی دست‌نویس‌ها، بیست جلد بوده که در چاپ‌های نخستین تا سوم، این تقسیم‌بندی ملاحظه نشده میباشد.

امتیازات و خصوصیت‌ها
تعبیروتفسیر روض الجنان و مؤلف آن، در ذکر اکثری از عالمان و پژوهشگران شیعه حمد گردیده و با تعابیر والایی از او خاطر کرد‌ه‌اند.[۸] [۹] [۱۰] [۱۱] بعضا از دانشمندان، خصوصیت‌های دیگری برای تعبیر و تفسیر ابوالفتوح رازی ذکر کرده‌اند.

دقت به تناسب کلمه و واژه‌ها برای شعور خوب آیه ها.
تبیین مقام اهل بیت(ع) خصوصا امام علی(ع) از لهجه معارضان.
سود‌گیری از اشعار فارسی در توضیح نشانه‌ها قرآنی.
تامین از مدرسه کلامی و فقاهتی تشیع با دلایل عقلی و نقلی.[۱۲]
با این که تعبیر ابوالفتوح در چاپ‌های تازه ۲۰ جلد را به خویش تخصیص داده میباشد ولی مولف در پیشگفتار تصریح کرده که اين كتاب-ان‌شاءالله -از ميانۀ اطناب و اختصار بود،اطنابى كه مُمِلّ(خسته کننده) نباشد و اختصارى كه مُخِلّ(مُختَل کننده) نباشد و شرط آن میباشد كه هر آيت كه بدو رسيم يا هر لفظ و هر قصّه،آنچه شرط میباشد در وی گفته گردد زیرا آن آيت يا آن لفظ مكرّر گردد در قرآن،حواله بر گفته كرده خواهد شد. [۱۳]

به کار گیری عظیم از منابع فقهى و كلامى فرق متفاوت و مباحث تاريخى و قصص و حتى اسرائیلیات[مستلزم منبع] [۱۴]ابوالحسن شعرانی تالیف کننده تعلیقات بر تعبیر و تفسیر روض الجنان براین اطمینان میباشد که قطعا در تعبیر و تفسیر رازی مطلبی خلاف اصول آیین مانند جبر،اختیار، عدل، امامت و تجسم چیزی نیافته میباشد. [۱۵]
نگاهی به محتوا
اولیه مقاله تعبیروتفسیر ابوالفتوح بعداز پیشگفتار در فصل اولیه تقسیم آیه‌ها قرآن از نگاه مفهوم به چهار گروه میباشد ۱- آیاتی که فهمش وعلمش از آنِ خداست ومصلحت را خدای احکم الحاکمین در عدم ذکر چشم میباشد مانند آیه ۸۵ سوره بنی اسرائیل وَ یسْئَلُونَک عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی و درباره روح از تو می پرسند، بگو: «روح از [سنخ‌] دستور آفریدگار اینجانب میباشد و آیه ۱۸۷ سوره اعراف یسْئَلُونَک عَنِ السّٰاعَةِ أَیٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ. از تو درباره قیامت میپرسند [که‌] وقوع آن چه وقت میباشد؟ بگو: «دانش آن، فقط نزد آفریدگار اینجانب میباشد.۲- آیاتی که ظواهر لفظ وی بر طبق معنا وی بود در لغت عرب و آن را سفت خوانند،مانند: قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ بگو: «اوست خدای یگانه» سوره اخلاص آیه ۱ و آیه ۱۷۱ سوره نساء إِنَّمَا اللهُ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ آفریدگار تنها معبودی یگانه میباشد.۳- آیاتی که مجمل میباشند و از ظاهرشان خواسته تفصیلی را نمی‌قدرت فهمید و نیاز به گستردن و گستردن دارااست مانند: آیه۴۳ سوره بقره وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ و نماز را بر پا دارید، و زکات را بدهید. و مانند آیه ۹۷ سوره آل عمران وَ لِلهِ عَلَی النّٰاسِ حِجُّ الْبَیتِ و برای خداوند، حج آن منزل، بر ذمه عموم میباشد. ابوالفتوح درتوضیح این عهد افزوده میباشد: شرح نماز و چگونگی آن و اوضاع زکات و کمیت آن و افعال حجّ و احکام آن تا شارع-علیه‌السلام-ذکر نکند و شرح ندهد،ما‌را رویکرد نباشد به آن.۴- آیه ها متشابه می باشند که لفظش مشترک فی مابین دو معنا یا این که بیشتر میباشد، و فقط با صحبت رسول و امامان و یا این که ادله می‌قدرت یکی احتمال ها را برگزید.[۱۶]

رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان فی تعبیروتفسیر القرآن تفسیری به لهجه فارسی تاثیر ابوالفتوح رازی (متوفای ۵۵۶ق) از متکلمان و محدثان امامیه در قرن ششم هجری قمری. این تعبیر، مشمول تک تک قرآن بوده و بعد ها متفاوت آیه‌ها آیتم نظارت قرار گرفته میباشد. این کتاب که مشهور‌ترین تاثیر ابوالفتوح رازی میباشد، یکی مصادر قدیمی تفسیری شیعه برای مفسران بعد از خویش به شمار مسجد النبی کوهسنگی مشهد می‌رود.

درباره مؤلف
دانش تعبیر و تفسیر
تفسیرهای اساسی
شیعی تعبیروتفسیر ابو الجارود • تعبیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تعبیر و تفسیر التبیان • تعبیر و تفسیر مجمع البیان • تعبیر و تفسیر الصافی • تعبیر و تفسیر المیزان
سنی تعبیر جامع البيان (طبری) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تعبیروتفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تعبیروتفسیر جلالین آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد (سیوطی)
تمایل‌های تفسیری
تعبیروتفسیر تطبیقی • تعبیر و تفسیر علمی • تعبیر و تفسیر عصری • تعبیروتفسیر تاریخی • تعبیر و تفسیر فلسفی • تعبیروتفسیر کلامی • تعبیر عرفانی • تعبیر ادبی • تعبیر دینی
نحوه‌های تفسیری
تعبیروتفسیر قرآن به قرآن • تعبیروتفسیر روایی • تعبیر اجتهادی
طریق‌های کتابت تعبیر و تفسیر
تعبیروتفسیر ترتیبی • تعبیر و تفسیر موضوعی
اصطلاحات دانش تعبیر و تفسیر
لوازم نزول • ناسخ و منسوخ • سفت و متشابه • معجزه قرآن • جری و تطابق • مکی رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد و مدنی

نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: ابوالفتوح رازی
ابوالفتوح رازی از مفسران و محدثان شیعه در قرن ششم هجری قمری میباشد. نسب او به بستگان خزاعه می رسد و جد اعلای وی، نافع بن بدیل بن ورقاء خزاعی صحابی رسول(ص) میباشد. ابوالفتوح از شاگردان زمخشری و از اساتید ابن شهر آشوب و ابن حمزه طوسی بود. وی در نصفه دوم قرن ششم قمری وفات نمود و در صحن حمزة بن موسی الکاظم (ع) و در مجاورت حضرت عبدالعظیم شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد دفن شد.

معرفی کلی
این کتاب، اولی تعبیروتفسیر بی نقص شیعی فارسی میباشد که کلیه سوره‌های قرآن را در برمی‌گیرد. به اسم کتاب، در خویش تعبیروتفسیر اشاره‌ای نشده و در کتاب ها روضه خوان منتجب الدین رازی و ابن شهر آشوب با اسم «روض الجنان و روح الجنان» آمده میباشد.[۱] [۲] ابن شهر آشوب در کتاب دیگر خویش از این کتاب با تیتر «روح الجنان» خاطر می‌نماید.[۳]ابوالحسن شعرانی هم اسم کتاب را رَوحُ الجِنان و رُوح الجَنان مى‌داند. [۴]

علت تألیف
سازه بر آنچه خویش مؤلف در پیشگفتار تعبیروتفسیر آورده میباشد به پبشنهاد جماعتی از دوستان و بزرگان و اهل دانش و تدین مطابق تألیف تفسیری دربرگیرنده تمامی مفاد، آن را اجابت نموده است. و لهجه فارسی را گزینش کرده، زیرا طالبان آن بیشتر و فواید آن عام‌خیس بود.

مدل کتابت و تهیه و تنظیم
مؤلف، بعداز بیان پیشگفتار‌ای کوتاه و بحثی به معنی تعبیر و تأویل، به تعبیر و تفسیر آیه ها سوره‌ها به ترتیب از سوره ستایش تا ناس پرداخته و لفظ به لفظ آن را ترجمه نموده است.

بعد از آن به گستردن لغت ها و بعدها متعدد ادبی، روایی، تاریخی، دینی، کلامی و اخلاقی نشانه‌ها پرداخته و از اقوال مفسرین، صحابه و تابعان هم سوای هیچ اظهار نظری نقل می‌نماید.

با دقت به روش عقلی و نقلی مفسر در نشانه‌ها، تعبیر و تفسیر او در زمره تعبیر اجتهادی به شمار می آید.[۵]

تعداد جلدها
تعبیر و تفسیر ابوالفتوح مطابق تقسیم‌بندی مؤلف و تصریح برخی مانند منتجب الدین رازی[۶] و عبدالجلیل قزوینی[۷] و واقعه تمامی دست‌نویس‌ها، بیست جلد بوده که در چاپ‌های نخستین تا سوم، این تقسیم‌بندی ملاحظه نشده میباشد.

امتیازات و خصوصیت‌ها
تعبیروتفسیر روض الجنان و مؤلف آن، در ذکر اکثری از عالمان و پژوهشگران شیعه حمد گردیده و با تعابیر والایی از او خاطر کرد‌ه‌اند.[۸] [۹] [۱۰] [۱۱] بعضا از دانشمندان، خصوصیت‌های دیگری برای تعبیر و تفسیر ابوالفتوح رازی ذکر کرده‌اند.

دقت به تناسب کلمه و واژه‌ها برای شعور خوب آیه ها.
تبیین مقام اهل بیت(ع) خصوصا امام علی(ع) از لهجه معارضان.
سود‌گیری از اشعار فارسی در توضیح نشانه‌ها قرآنی.
تامین از مدرسه کلامی و فقاهتی تشیع با دلایل عقلی و نقلی.[۱۲]
با این که تعبیر ابوالفتوح در چاپ‌های تازه ۲۰ جلد را به خویش تخصیص داده میباشد ولی مولف در پیشگفتار تصریح کرده که اين كتاب-ان‌شاءالله -از ميانۀ اطناب و اختصار بود،اطنابى كه مُمِلّ(خسته کننده) نباشد و اختصارى كه مُخِلّ(مُختَل کننده) نباشد و شرط آن میباشد كه هر آيت كه بدو رسيم يا هر لفظ و هر قصّه،آنچه شرط میباشد در وی گفته گردد زیرا آن آيت يا آن لفظ مكرّر گردد در قرآن،حواله بر گفته كرده خواهد شد. [۱۳]

به کار گیری عظیم از منابع فقهى و كلامى فرق متفاوت و مباحث تاريخى و قصص و حتى اسرائیلیات[مستلزم منبع] [۱۴]ابوالحسن شعرانی تالیف کننده تعلیقات بر تعبیر و تفسیر روض الجنان براین اطمینان میباشد که قطعا در تعبیر و تفسیر رازی مطلبی خلاف اصول آیین مانند جبر،اختیار، عدل، امامت و تجسم چیزی نیافته میباشد. [۱۵]
نگاهی به محتوا
اولیه مقاله تعبیروتفسیر ابوالفتوح بعداز پیشگفتار در فصل اولیه تقسیم آیه‌ها قرآن از نگاه مفهوم به چهار گروه میباشد ۱- آیاتی که فهمش وعلمش از آنِ خداست ومصلحت را خدای احکم الحاکمین در عدم ذکر چشم میباشد مانند آیه ۸۵ سوره بنی اسرائیل وَ یسْئَلُونَک عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی و درباره روح از تو می پرسند، بگو: «روح از [سنخ‌] دستور آفریدگار اینجانب میباشد و آیه ۱۸۷ سوره اعراف یسْئَلُونَک عَنِ السّٰاعَةِ أَیٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ. از تو درباره قیامت میپرسند [که‌] وقوع آن چه وقت میباشد؟ بگو: «دانش آن، فقط نزد آفریدگار اینجانب میباشد.۲- آیاتی که ظواهر لفظ وی بر طبق معنا وی بود در لغت عرب و آن را سفت خوانند،مانند: قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ بگو: «اوست خدای یگانه» سوره اخلاص آیه ۱ و آیه ۱۷۱ سوره نساء إِنَّمَا اللهُ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ آفریدگار تنها معبودی یگانه میباشد.۳- آیاتی که مجمل میباشند و از ظاهرشان خواسته تفصیلی را نمی‌قدرت فهمید و نیاز به گستردن و گستردن دارااست مانند: آیه۴۳ سوره بقره وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ و نماز را بر پا دارید، و زکات را بدهید. و مانند آیه ۹۷ سوره آل عمران وَ لِلهِ عَلَی النّٰاسِ حِجُّ الْبَیتِ و برای خداوند، حج آن منزل، بر ذمه عموم میباشد. ابوالفتوح درتوضیح این عهد افزوده میباشد: شرح نماز و چگونگی آن و اوضاع زکات و کمیت آن و افعال حجّ و احکام آن تا شارع-علیه‌السلام-ذکر نکند و شرح ندهد،ما‌را رویکرد نباشد به آن.۴- آیه ها متشابه می باشند که لفظش مشترک فی مابین دو معنا یا این که بیشتر میباشد، و فقط با صحبت رسول و امامان و یا این که ادله می‌قدرت یکی احتمال ها را برگزید.[۱۶]